اردیب (ارابه) نگین کویر

خوروبیابانک شهرت دیرینه خود را بدست می آورد.

بنابر نوشته برخی از نویسندگان و سیاحان که‌‏‎ حتی خوروبیابانک‌‏‎را‎ ندیده‌‏‎ اند، آنجا‏‎را‏‎ در  وسط‏‎ کویر‏‎به عنوان فقر‏‎ بیابان‌‏‎ به قلم  آورده و‏‎ گفته اند که برخلاف تصورات این منطقه در مجاورت  کویر‏‎ ‏‎نمک‌‏‎ لوت واقع و دراطراف آن بیابانهای پربوته وسبز وجود داشته و دارد و دارای منابع طبیعی و ذخایر زیرزمینی فراوانی است . منطقه ای است وسیع با روستاهایی به قدمت چند هزارساله . درسنوات پیشین به واسطه وجود جنگل در نواحی شرقی آن و مستور بودن کوهها و دشتها ازدرختان بادام و کوهی بنه و تاق و وجود نخل در مزارع آن و داشتن و باغات املاک حاصلخیز مردم از منابع مذکور استفاده شایانی می برند و با تولید وسایل دست ساز وتهیه ذغال از چوب درختان کوهی و جنگلی و نیز فرآورده های بیابانی از قبیل انقوزه ، زیره ، بالنگ ، تخمه وغیره به نحو انبوه وقابل حمل به نقاط دیگر اهالی از وضع خوبی برخوردار بودند و زندگی خودکفایی را داشته اند و علاوه بر استفاده از منابع طبیعی و کشاورزی به واسطه وجود بیابانهای سرسبز وپوشیده از بوته های بیابانی چون قیچ - ترخ ،خار و غیره محل مناسبی برای پرورش دام بخصوص شتربوده است ودر قرون متمادی به علت وجود همین منابع خدادادی اقوام وافراد مختلفی ازسایر نواحی به آنجا مهاجرت و سکنی گزیده اند ولی در اثر مرور زمان و بهره برداری بی رویه از منابع طبیعی از محل منابع طبیعی و کم شدن نزولات آسمانی ، پوششهای گیاهی مراتع به حداقل ممکن تقلیل یافت به نحوی که موجب کمی درآمد مردم ومهاجرت مجدد عده ای از اهالی به سوی شهرها گردید که تا چندسال قبل ادامه داشت.

بنابراین هرچه به عقب برگردیم آبادبودن این منطقه و ونیز آثار زیستی اقوام دور و قلعه های نابودشده ودر حال موجود ونیمه ویران و دیگرآثار متعدد این سرزمین در جای جای آن مشهود می گردد ، خاصه آنکه  وجودلهجه های باستانی درروستاهای آن واسامی نقاط با ریشه های آریایی و اوستایی چون ایرا (ایراج فعلی )،ارابه (اردیب فعلی)،مهرگان (مهرجان)،بهین،بازیاب و غیره سابقه دیرین آنجا مسجل می گردد .

درمتون تاریخی خوروبیابانک درسده های اولیه هجری به نام بیابان بزرگ و صحرای خراسان و فارس نامیده اند و اسامی بیاذه و جندق به عربی همان معنی بیابان بزرگ می باشد که بعدها به نام بیابانک و جندق و بعداز قاجاریه به نام خوروبیابانک شهرت یافت که بنا به وضعیت اقلیمی هر زمان تابع یکی از شهرهای مجاور کویر و گاهی نیز مستقل بوده است. 

برای یافتن وجه تسمیه آن لازم به یادآوری است که امتزاج در زبان فارسی و عربی در قرون اولیه هجری از برخی کلمات که در آن گ به کار می رفت به ک تبدیل شد و بسیاری از کلمات عربی گردید و بیابان بزرگ هم به ک تصغیر و به نام بیابانک مصطلح شد و تا به حال همان وضع باقی مانده است و وجه تسمیه خور بدان معنی است که در آنجا هزارها سال قبل دریای مرکزی وجودداشته وکلا رشته های از دریا که درخشکی پیش رود به آن خور می گفته اند ودر ایران اسامی مشابه آن فراوان است و این نام از اسامی باستانی شهرخور می باشد .مطلبی که حائز اهمیت می باشد آنست که به علت پیشرفتهای فعلی و آتی در این منطقه و بخصوص آنکه بیابان زدایی مورد توجه مسئولین محترم جمهوری اسلامی قراردارد زمان  آن رسیده که نام خوروبیابانک تغییر یابد نام دیگری که جنبه تاریخی آن حفظ و منطبق با پیشرفتهای موجود باشد برای آن انتخاب گردد .  

اسامی که برای خوروبیابانک مناسب به نظر می رسد جنبه و تاریخی دارد مانند ایران مکان - کیانیه - بهین شهر - ایران دشت توضیح اینکه خوروبیابانک طبق مدارک تاریخی جایگاه اولیه آریاها بوده و کلمه ایران ازآن مکان نشئت گرفته - کیانیه به جهت آنکه سلسله کیانیان و پارتها و سایر اقوام قبل وبعداز آنها دراین منطقه می زیسته اند . 


توصیف روستای زیبای اردیب نگین کویر

نکوتراثرها دراردیب[1] بود    که حاکم نشین جای سرتیپ[2] بود

به دوران قاجارحکام وقت         درآنجا نشسته وبگشاده بخت

بسی سالها مرکز آنجا بدی       که آب وهوایش بهین جا بدی

بود مجتمع ازنکوتربنا               که از آن زمانها بماندی بجا

مفصل ترین برجهااندرآن             بپاگشته برروی  تلهاعیان

زانبارومیدان وهم مسجدش    وهم از شبستان[3] که واجد بدش

بود خانه های قدیمی[4] درآن     که احداث گشته به بهترمکان

بدی قریه اش چودژی استوار           دراطراف دیواره هابرقرار

به صدمترصدمتربرجی بنا               نمودنداحداث وگشته فنا

که تعدادبرچهارده بوده است    ولی حال بسیاری ازآن کم است

دوسرسروجالب به باغ اندراست    که درسطح باغات چو افسراست

دوصدسال عمرش بباشدببر           زاسمعیل خان بوده باشداثر

به هرچیزیازاین زمین رویدی           دراردیب هم آن بدست آیدی

زتنباکووغله وزعفران                 درآنجابدست آیدی همچنان

زپسته وبادام وسیب وانار                زانگورواز گوجه واز خیار

زبادمجان وتخمه وازکدو                   گلاب وزنعناع ازهردوسو

زخرماوزردآلو وخربزه                    وازهندوانه که شد خوشمزه

ببینی دراین قریه درفصل آن         که در جای دیگرنباشد نشان

اردیب نگین کویر

چوآبش بودبهترین آبها                 بنام است ونابوده در هیچ جا

چوباغات آن در بلندا بود                       عمارات درذیل آن جابود

ززیبائیش چشم خیره شود              دراطراف آن کوه دیده شود

فرزین(آصف) ثابتی



[1]  - روستای ییلاقی وخوش آب وهوا در جنوب شهرستان خوروبیابانک از استان اصفهان قرار دارد.فاصله این روستا تا اصفهان 370کیلومتر ،تا نایین 230 کیلومتر و تا خوروبیابانک 46 کیلومتر است.این روستا دارای آثار تاریخی و باستانی زیادی است و یکی از خوش آب و هواترین روستاهای منطقه است.

[2] - منظور مصطفی قلی خان سهام السلطنه عرب می باشد که او وپسرانش ازسال 1265تا1313 ه.ق. راهدار منطقه قم تا کرمان بوده  وبیابانک در حیطه تسلط آنها بود.

[3] - میدان ومسجد تابستانی وزمستانی وشبستان روستای اردیب در مرکز بافت قدیمی اردیب قراردارد که در چهارسمت آن سابات(دالانهای سرپوشیده)قرار دارد درپشت شبستان باغچه وقفی میدان بوده که هم اکنون اثری از باغچه نیست ومسکونی شده است  بانی این اماکن مرحوم محمدرضابیک زفرقندی (نیای نگارنده)می باشد.

[4] - خانه های قدیمی  دیوانخانه اسماعیل خان عرب عامری،خانه خلوت سهام السلطنه (درحال حاضر درتملک حاج جلال ثابتی است)،خانه مرحوم محمدرضابیک زفرقندی (درمرکز بافت قدیمی روستاست وحال حاضر به سه قسمت تقسیم شده که ازسه درمجزابه میدان  وازطریق زیرزمین وتونل به آب انبارقدیمی راه داشته است)،خانه محمدابراهیم بیک زفرقندی و...

نویسنده : عباس ثابتی : ۱٢:٥۸ ‎ب.ظ ; ۱۳٩۱/۱/۱٥
Comments نظرات () لینک دائم

آب انبار تاریخی روستای اردیب

این بنا متعلق به اواخر دوره زندیه و اوایل  قاجاریه است .

 آب انبار اردیب دارای شعاعی معادل 43/8 متر و ارتفاع 5/7 متر میباشد.                     

 

مخزن آب انبار گنجایش حدود   1000 متر مکعب  لیتر آب را داراست .منبع آب جمعیت 250 نفری روستا را برای مدت یک سال کفایت میکرده است . مخزن از طریق قنات روستا تغذیه می شده و در حال حاضر دسترسی به آب از طریق پاشیری در شرق مخزن میسر می شود که دارای  32  پله به ارتفاع  30 سانتیمتر  باشد

آب انبار اردیب فاقد بادگیر است و جهت تهویه از روزنه های تعبیه شده در چهار جهت و بخش فوقانی استفاده شده است.بنا داخل میدانی است که اطراﻑ آن دیوان خانه و خانه های ﻗﺪیمی است و حریم خاﺻﻰ ندارد .

 

مسدود کردن حفره هایی که جهت تهویه تعبیه شده بودند باعث نم گرﻓﺘﮕﻰ ﺳﻘﻒ بنا و تخریب قسمتی از سقف آن شده است .

 

اردیب نگین کویر:

 

اعضاء شورا و دهیار محترم روستا لطفا در صورتیکه امکان دارد!!!! خواهشمند است مراتب را پیگیری نمایید تا داشته های فرهنگی روستا از دست نرود .

 

جناب آقای فیروزی

 

           فرماندار محترم

 لطفا جهت مرمت این اثر تاریخی دستورات مقتضی را صادر وما را یاری نمایید.

نویسنده : عباس ثابتی : ۱۱:٢٥ ‎ق.ظ ; ۱۳٩٠/۱/۱۸
Comments نظرات () لینک دائم

معرفی قدیمی ترین مقر حکومتی شهرستان خور به نام (دیوان خانه اردیب)

 قدیمی ترین مقر حکومتیشهرستان خور به نام (دیوان خانه اردیب)

در اوایل حکومت قاجار ، امیر اسماعیل خانعرب عامری والیخور  ،مقرحکومت خود را " دیوان خانه "که ازبناهای باشکوه دورهزندیه  و در روستای خوش آب و هوایاردیب بود، قرار داد.

به سبب این که روستای اردیب تقریبادر بین روستاهای منطقه از همه خوش آب و هواتر بود و دارای زمستانهایی نه خیلی سرد وتابستان هایی نه چندان گرم بود و نیز این روستا در حد وسط تمامی روستاهای جنوبی خورقرار داشت و کار سرکشی به بقیه روستاها را برای والی سهل تر می نمود و همچنین امرا ووالیان قبلی نیز به نوعی خود را مدیون قدرت حاکم این روستا می دانستند ، بنابراینامیر اسماعیل خان عرب عامری،دیوان خانه اردیب را مقر فرماندهی خود قرارداد.  

دیوان خانه دارای ایوانیدلگشا و گچبریهای ظریف و زیبا است و حدود 1500 متر مربع زیربنا می باشد وبنای آن از ساروجاست بنا داخل میدانی است(این میدان در ایام عاشورای حسینیامسال به نام علمدار کربلا-حضرت ابالفضل العباس(ع)-نامگذاری گردید) که اطراﻑ آن آبانبار معروف و قدیمی روستا و خانه های ﻗﺪیمی است .

این مجموعه در تملک شخصیخانواده ثابتی می باشد ولی برای پذیرفتن گردشگری آمادگی کامل دارد.

تصویری از ظلع شمالی بنا کهالبته تخریب شده است و ان شاءا... به همت سازمان گردشگری استان اصفهان بازسازیخواهد شد.

 

 

 

نویسنده : عباس ثابتی : ۸:٤٦ ‎ب.ظ ; ۱۳۸۸/۱۱/٢۱
Comments نظرات () لینک دائم