اردیب (ارابه) نگین کویر

رسم معنوی ونکویی که دارد رنگ می بازد باید آن را احیا نمود .

 از جمله آیین‌ها و آداب و رسوم ماه مبارک رمضان مراسم الوداع بااین ماه عزیز بوده است.چاووش در روزهای پایانی ماه شروع به خواندن اشعاری در خصوص وداع ماه مبارک رمضان و بیان جملات «الوداع الوداع ای ماه رحمت الوداع الوداع ای ماه برکت الوداع» می‌کند و با گریه و زاری افسوس می‌خورد که این ماه رحمت و ماه میهمانی خداوند به پایان رسیده است .

این رسم معنوی زیبا از قدیم توسط چاووش خوانها بر روی بامها انجام می شده و هر کدام از افراد در روی بام خود میرفته و جواب ابیات همدیگر را می دادند در مواقعی این جواب ها و خواندنها کل فضای  را پر میکرده است  و که گوی همه مردم برروی بام ها قرار دارند و از این آیین سنتی لذت می بردند.

فلسفه وجودی این آیین دیرینه جدا از حفظ حرمت ماه رمضان ، ترویج این باور حقیقی است که پایان این ماه مبارک از دست رفتن فرصت های استثنایی برای جلب رحمت الهی است.

متن وداع ماه مبارک رمضان

الله الله کریم الله ماه مبارک الوداع                ای بهترین ماه ها ماه مبارک الوداع

تو بهترین ماه ها بودی ماه مبارک الوداع         تو ماه تویه هم بودی ماه مبارک الوداع

الله الله رحیم الله ماه مبارک الوداع               الله الله رحمان الله ماه مبارک الوداع

تو ماه مغفرت بودی ماه مبارک الوداع            تو ماه رحمتم بودی ماه مبارک الوداع

تو ماه آمرزش بودی ماه مبارک الوداع         تو ماه بخششم بودی ماه مبارک الوداع

الله الله غفار الله ماه مبارک الوداع                  الله الله قهار الله ماه مبارک الوداع

افسوس که ماه رمضان آمدو رفت                    آن توبه ده پیر و جوان آمد و رفت

از بهر نجات مسلمین آمده بود                        از دست گناه ما به تنگ آمده بود

الله الله طبیب الله ماه مبارک الوداع                الله الله حبیب الله ماه مبارک الوداع

تو ماه عبادت بودی ماه مبارک الوداع                تو ماه قرآنم بودی ماه مبارک الوداع

ما امت پیغمبریم ماه مبارک الوداع             تو ماه دور از معصیت ماه مبارک الوداع

تو ماه مناجات بودی ماه مبارک الوداع            تو ماه لیله القدری ماه مبارک الوداع

الله الله اکبر الله ماه مبارک الوداع                    الله الله شکور الله ماه مبارک الوداع

 

دراینجا  نیز جای دارد ازشهداءو تازه درگذشتگان روستا یمان که سال قبل در عید فطر در کنارمان بوده اند واینک سر به تیره تراب نهاده اند ذکر  یادی نماییم :

شهید احمد ثابتی فرزند حاج اسماعیل ،شهید احمد ثابتی فرزند حاج اسدا... ،شهید علی محتشم فرزند حاج محمدجعفر ،شهید جاویدالاثر اسماعیل فریدونی فرزند جلیل ، شهید ابراهیم فریدونی فرزند محمد ،شهید حسین رفیع فرزند جعفر 

مرحومان:حمزه آذر،محمدآقا ثابتی،حاج حسن جعفری ،محمدرضا(برومند)ثابتی،،نورا...رفیع، حاج علی موبد،علی رفیع ،گل جان ثابتی، زیورخاکسار،کربلایی شیرین فریدونی،کربلایی کوکب اشرف ، فاطمه خانم ثابتی،عشرت جعفری،عبدا...صحرایی وتمامی عزیزان اردیبی که در آرامستان اردیب وسایر نقاط  مدفون می باشند

یادشان گرامی باد .

باهدیه فاتحه وصلواتی برمحمد وآل محمد


آداب عزاداری سالار شهیدان ویارانش در اردیب (قسمت پنجم)

پس از مراجعت از روستای آبگرم ،اقامه نماز جماعت وصرف ناهارسرسفره اباعبدا... بعدالظهر روز عاشورا با نواختن صدای طبل و چاووشی پیاپی مردم برای عزیمت به سوی مزار اهل قبور و نوحه سرایی بر سرگودال  قتلگاه (1) فراخوانده می شوند. پس از اجتماع مردم در میدانگاه حسینیه علمداران با بر دوش نهادن علمها و در حالیکه مادحین به صورت دسته جمعی نوحه:

چه کربلاست امروز                چه پربلاست امروز

سر حسین مظلوم                 ازتن جداست امروز

را می خوانند، به سوی قبرستان حرکت می کنند. پس از خواندن هر بند جمعیت عزادار به تکرار بند اول می پردازد و هر پنجاه قدم یک چاووشی انجام می دهند. این نوحه با نوا و سوز لهجه محلی چنان خوانده می شود که تمام حاضرین منقلب شده و گریان می گردند. تا به گودال قتلگاه در کنار مقبره می رسند. در آنجا طبق روال نوحه:

فرمودحسین باشمر لعین بین حال پریشانم را                       بین دیده گریانم را

ازسوزعطش کبابم لب تشنه مبرسرم را

خوانده می شود و پس از آن نوحه شور حسین حسین :

شهیدکربلاحسین     غریب وبینوا حسین

سرش زتن جداحسین بی یارواقرباحسین

خوانده می شود. پس از آن، از همانجا و به ترتیب به سر خاک در گذشتگان سال نگذشته رفته و بر سر خاک وی نوحه ای را جهت آمرزش وی خوانده و برای غفرانش دعا می نمایند.

بر روی تمام قبور، نانهای محلی، کماچ، شیرینی، خرما، انار میوه، باقلا و ... برای پذیرایی فراهم است که خیرات می شود. پس از خواندن فاتحه و نوحه سرایی بر سر قبور جهت ادای احترام بر سر خاک نمادین شهدای مقدس (2)که اصالتا از جوانان این روستا بوده اند، می روند و سرانجام با احترام هر کدام از علمداران به اتفاق دیگر بستگان بر سر خاک یکی از بستگان رفته و رخت از تن علم برمی دارند و رخت ها را در بقچه ای می پیچند. سپس علم سیاه پوش را بر دوش گرفته و به سوی شبستان حسینیه به حرکت در می آیند. عزاداران و سینه زنان نیز با خواندن نوحه:

جوانان بنی هاشم بیایید      علی را بر در خیمه رسانید

به صورت دسته جمعی و بر سر زنان به سوی حسینیه حرکت می کنند و در خاتمه سوگواران در مراسمی که جهت تسلیت و آمرزش متوفیان سال گذشته در شبستان حسینیه  منعقد می باشد حضور بهم رسانده و با عرض تسلیت به آنها و سخنرانی روحانی و طلب آمرزش برای درگذشتگان مراسم روز عاشورای حسینی به پایان می رسد.

-------------------------------------------

1- محلی در بالای قبرستان (مزار)می باشد که نماد قتلگاه بوده واز قدیم در آنجا نوحه شروع مراسم را می خواندند.

2-روستای اردیب مفتخراست دردوران دفاع مقدس شش شهیدراکه اصالتا اردیبی هستندرافدای مام وطن وانقلاب نموده است:1-شهید احمد  ثابتی فرزند حاج اسماعیل   2- شهید احمدثابتی فرزند حاج اسدا...    3- مفقودالاثر اسماعیل فریدونی فرزند جلیل  4- شهید ابراهیم فریدونی  فرزندمحمد     5-شهید علی محتشم فرزند حاج محمدجعفر  6- شهید حسین رفیع.

منبع :سوگنامه اُردیب


آداب عزاداری سالار شهیدان ویارانش در اردیب (قسمت چهارم)

شب دهم

شب دهم محرم الحرام مصادف با شب عاشورای حسینی شبی است که شور و شین دیگری بر روستا حکم فرماست. ماتم سراسر اردیب را فرا می گیرد و شعرها و نوحه های سنگین تروپرسوزوگدازتری خوانده می شودنوحه های قدیمی امشب:

آشوب به هم زد همه ذرات جهان را              کامشب شب قتل است

امشب شب شام غریبان حسین است      ...            

امشب شهادتنامه عشاق امضا می شود       ...

امشب شب قتل حسین شاه شهیدانست   زینب پریشان است

اهالی روستا در این شب تا نیمه های شب سینه زنی می کنند تا صبح علی الطلوع سینه زنی وعزاداری می کنند..

با نمایان شدن سپیده دم، پس از ختم زیارت عاشورا عزاداران نوحه صبح رو سیه را می خوانند:

ای صبح رو سیه به چه رو می شوی سپید      

امروز حسین تشنه لبان می شود شهید (١)

پس از آن با اقامه نماز جماعت عزاداران خود را برای عزیمت به سوی مرقدشاهزاده  ابراهیم (٢) در آبگرم آماده می نمایند. سالیان پیش روز عاشورا نیز به دید و بازدید هیئتهای عزادار روستاهای مجاور می رفتند، اما چندین سال است که جهت عرض تسلیت و اقامه عزاداری به خدمت امامزاده ابراهیم می روند.

با طلوع آفتاب اهالی اردیب  در محلی به نام میدان ولیعصر که میدانگاه اصلی روستاست، جمع شده و با حمل علمها و پرچم ها با سلام و صلوات راهی قریه آبگرم می شوند. در نزدیکی آن توقف و با گسیل هیئت عزاداران بصورت دسته زنجیرزنی نوحه کنان وارد محوطه مبارکه امامزاده شاهزاده  ابراهیم(ع) می شوند. (٣)پس از ورود هیئت زنجیرزنی،زنان همراه در دور صحن نشسته و دسته عزاداری وارد صحن می شود. سپس یکی از اهالی آبگرم نوحه خوانی نموده و پس از آن با چاووشی و نوحه سرایی اردیبیها وسرانجام  سخنرانی روحانی روستا  در زمینه واقعه عاشورا مراسم اتمام یافته و همراهان پس از زیارت آبگرم را ترک کرده و به اردیب می روند. پس از مراجعت به اردیب  و اقامه نماز جماعت ظهر در حسینیه از آنها پذیرایی می شود.

------------------------------------------------------------------------------

١-این نوحه در اواخر توسط مرحوم کربلایی محمدموبد خوانده می شد.

٢-امامزاده ابراهیم واجب التعظیم وفرزند امام موسی الکاظم (ع)وبرادر امام رضا(ع)می باشد.

٣-این امامزاده چند سالی است که در حال بازسازی می باشد. محوطه آن دارای حجره های مجزا بوده و خادم آن درقدیم  حاج علی آقا آخوند و همسرش سرور شمسایی (معروف به سروی) که چهره اش هنوز در ذهنم ماندگاراست  و سپس فرزندش مرحوم نجم الدین غفور بوده است.


آداب عزاداری سالار شهیدان ویارانش در اردیب (قسمت سوم)

شب پنجم محرم الحرام، شب علم نام دارد. در اردیب سه علم وجود دارد(١) که علمداران آن را پشت به پشت و به صورت موروثی حمل می کنند. علمداران در عصر روز چهارم محرم علمها رابه پامی کنند. علم ازمیله بلند چوبین می باشد که بدنه آن را پارچه سیاهرگی پوشانده و بر بالای آن پارچه های رنگین و ملون آویزان است که زنان روستا آن را به عنوان رخت علم نذر کرده اند و برسرآن پنجه فلزی مزین به آیات قران نصب می شود. علمها را در مقابل سرشیر (2) باشکوه فراوان اسپند دودکردن، فرستادن سلام و صلوات و چاووشی لباس پوشانده و باهمراهی عزاداران ،ازآنجاحرکت وباگذراز سابات(3) به سوی شبستان حسینیه توسط علمداران حرکت داده می شودوپس از گرداندن آن وخواندن: (این علم ازکیست که بی صاحب است      صاحب آن کشته ویاغائب است ...) علمهارا درگوشه ای از  سابات قدیمی حسینیه در برابر مسجد جامع قدیمی قرار می دهند و در آن شب اهالی روستا در زمان ورود به شبستان حسینیه به زیارت علمها رفته و با گره زدن گوشه ای از رخت علم نذر و طلب حاجت می کنند. درآن شب پس از ورود دسته زنجیرزنی به میدانگاه حسینیه، علمداران علمها را داخل شبستان برده و تا عصر روز تاسوعا در آنجا قرار می دهند. فقط زمانیکه برای عرض تسلیت یا بدرقه دسته جات عزاداری روستاهای مجاور می روند، به احترام عزاداران آنها را حمل می نمایند.

روز پرسه

روز تاسوعای حسینی(4)  مصادف با نهم محرم الحرام به روز پرسه زنی(5) معروف است. در صبح این روز طبق روال سالیانه هیئت عزاداران اردیب جهت عرض تسلیت ماتم سیدالشهداء به اهالی روستای ایراج، به آن روستا می رود که این عمل بصورت دید و بازدید می باشد که موجب وفاق و همدلی بیشتر نیز می گردد.(6) پس از بازگشت و ادای فریضه نماز جماعت ظهر وعصر، پرسه زنی علمداران و همراهان آنها شروع می شود. سه علمدار جلو و مادحین بصورت دسته جمعی  با خواندن دوازده بند محتشم کاشانی (بازاین چه شورش است که درخلق عالم است ...)آنها را مشایعت می کنند. از میدانگاه حسینیه حرکت را آغاز می نمایند و به درب خانه یک یک اهالی رفته و علم گردانی می کنند. پس از رسیدن به درب منزل، اهالی خانه با اسپند دود کردن و فرستادن سلام و صلوات به پیشواز علمداران و مادحین آمده و از آنها پذیرایی می کنند. اهل خانه جهت تبرک و شفا بنابر آداب و رسوم،با گذراندن آب از روی دسته علم بطوریکه با دست راست یک کاسه آب را که از قبل آماده کرده اند بر روی دسته پنجه فلزی علم ریخته و با کاسه دیگری که در دست چپ دارد، آن را جمع آوری و جهت تبرک به کودکان و اهالی خانه می دهد. و در آخر یکی از سالمندان که اشنایی کامل به اصل و نسب،نیاکان اهالی اردیب دارد به دعاگویی و طلب مغفرت و سلامت برای تک تک افراد ان خانه نموده و همراهان آمین گویان پاسخ می دهند. در آخر اهل خانه نذری خود را به علمداران می دهند که در قدیم به علمداران پنبه و به مادحین نان و ... می دادند ولی هم اکنون به صورت نقد پرداخت می شود که برای حسینیه هزینه می گردد. همانطور که بیان گردید به درب تک تک خانه های روستا می روند و علم را می گردانند .این عمل نشانه اقامه ماتم سالار شهیدان و نوعی خبر داری مردم است.

در مسیر راه علمداران و عزاداران ،درمقابل خانه هایی که در طول سال گذشته عزیزی را از دست داده اند و به زبان عامیانه "سال نگذشته" می باشند توقف و در آنجا باخواندن نوحه و چاووشی عرض تسلیت گفته و صاحب خانه نیز از آنها با چای و شیرینی پذیرایی می نماید.این کار تا دمادم غروب آفتاب ادامه می یابد تاعلمهارا به درب تمام خانه ها برده و بگردانند . پس از آن علمها را به میدانگاه حسینیه برده و با سلام  و صلوات بر محمد و آل محمد آنها را در جای خود قرار می دهند.

 ---------------------------------------

1-سه عددعلم بوده بنام مرحومان :1-محمدباقرمحتشم 2-موسی موبد 3-حاج یدا...جعفری که هم اکنون نیز این علمها نسل به نسل توسط فرزندانشان برداشته می شود.

2-سرشیرمکانی است که درمجاورت آب انبارقدیمی روستای اردیب واقع شده است ودارای حدودآ60 پلکان می باشد که درانتهای آن شیرآبی وجودداردکه منبع آن آب انباراست.

3-محل گذر عمومی مسقف می باشد. حسینیه روستای اردیب از چهارسمت به سابات منتهی می گردیده است که هم اکنون دو سابات آن پابرجامی باشدوقسمت پشت شبستان باغچه بوده است که هم اکنون ازبین رفته ومسکونی می باشد..

4- در قدیم برای صبح روز تاسوعا اهالی روستای اردیب به طبخ حلیم نذری می پرداختند و میزان آن بقدری بوده است که حتی از روستاهای مجاور نیز برای گرفتن حلیم نذری به اردیب می آمدند.بانی آن مرحوم کربلایی محمدآقابیک زفرقندی(نیای نگارنده) بوده که از عواید محصول مزرعه حجرگ تامین می شده است ونسل به نسل تاکنون طبخ می شود.. و یک دهه می باشد که در روز عاشورا نیز توسط آقای عباس رفیع حلیم طبخ می شود.

5-پرسه زدن :اقامه عزاوماتم نمودن،دوره گردی کردن.

6-جهت دید و بازدید بین روستاهای مجاور هیئت عزاداران اردیب در عصر روز هشتم محرم الحرام نیز میزبان عزاداران روستای گرمه می باشد.

 

منبع :سوگنامه اُردیب


آداب عزاداری سالار شهیدان ویارانش در اردیب (قسمت دوم)

آداب عزاداری سالار شهیدان ویارانش در اردیب (قسمت دوم)

اردیب نگین کویر

همانطورکه گفته شدپس از آخرین نوحه درهرشب چاووشی انجام وسپس سرنوحه خوان با خواندن پاره لختهایی که درآنجا به ذکرحسن،حسین معروف است شورپایانی مراسم رامی خواند که در هر بندذکر یاحسین راحاضران تکرارمی کنند:

علی اصغر   حسین  -  چوماه انور   حسین   -   حسین ببردش     حسین

   بسوی میدان    حسین   -      که تاخورد آب  حسین  - زکین لعینی   حسین

بزدیکی تیر    حسین  به حلق آن طفل    حسین که خون روان شد  حسین

زحلق آن طفل  حسین    به ماتم رسول ا....  حسن حسین

که ذکر حسن   حسین  ده بار گفته می شود  و پس از آن به نیت پنج تن پنج مرتبه ذکر یاحسین   گفته می شودوسرنوحه خوان بالعن دشمنان امام حسین (ع)ویارانش برای حاضران در مجلس دعا می کند:

برکوفیان بی وفا لعنت باد -برشمرلعین بی حیالعنت باد -این جمع که حاضرند از پیروجوان

هریک شرف یافته در ملک مکان - یارب همه را بلای بد درگذران.

ازجهت عزاداران اباعبدا....بخوانیدفاتحه مع الصلوات.

پس از آن سخنرانی ودرخاتمه مراسم  باخواندن زیارت نامه پایان می یابد.

منبع:سوگنامه اُردیب


آداب عزادری سالار شهیدان ویارانش در اُردیب

اردیب همانند سایرنواحی منطقه کویردارای  مردمی متدین ودین مدار بوده ونسبت به برپایی واقامه عزای اهل بیت بالاخص سالار شهیدان احترام وارادت خاصی قائلند بطوریکه تمام اهالی روستا یکپارچه به تکاپوجهت برگزاری مراسم سوگواری برپامی خیزند وازکوچک تا بزرگ به نوبه خود تلاش میکنند.ازچندروزبه آغاز محرم شوروحال عاشورایی وعجیبی در روستابرپاست وباسیاه پوش کردن شبستان حسینیه ومسجدصاحب الزمان ومعابرعمومی ونصب پرچم مشکی برسردرخانه هابه پیشوازماه پیروزی خون بر شمشیر می روند.

شب اول محرم اهالی به شبستان حسینیه(1) می روند وباخواندن زیارت عاشورا، اشعار محتشم ،مرثیه ونوحه به عزاداری اباعبدا...الحسین می پردازندهرشب نوحه های مختص همان شب را ذکر میکننددرزمان قدیم ازشب اول چراغی رابرروی برجک موجود در حسینیه بنام کلک قرارمیدادندبرای روشنایی آن زمین موقوفه ای وجودداردکه بمدت ده شب این چراغ راروشن می دارند.

پس از اجتماع عزاداران در شبستان حسینیه سرنوحه رایکی از پیرغلامان اباعبدا...

(2)می خواندومردم رابرای اقامه عزاداری بشرح ذیل فرامی خواند :

بارالها نشودلال به هنگام ممات ،هرزبانی که فرستدبه محمدصلوات .

پس ازآن دست به دعابرمیدارد:

      از برای سبب تعجیل در خروج و ظهور امام ثانی عشر فرمان  فرمای قضاوقدر،شعشه افروز شمس وقمر،لمعه اوج هل اتی ،خورشید آسمان قل لا اسئلکم علیه اجرا ،الی المودة فی القربی، آن امیری که نه یارآمده،زورروزمصاف ،شیردربیشه پلنگ درکوه ، سیمرغ درقاف ، آنکه چون تیربرکشدزغلاف ،لرزه برافتدبه هفت قله قاف،  آنکه چون برگ  از شجرریزد ،زیرتیغش عدوبه روز مصاف ، نایب مرتضی علی باشد   نونهال ریاض عبدمناف ،بنام حضرت صاحب العصروزمان ، خلیفة الرحمن، شریک القران وامام الانس والجان، عجل ا...تعالی فرجه  ،خداوندظهورآن حضرت رامعجل ونزدیک بگرداند.

حاضران به احترام حضرت قیام نموده وسرنوحه رابه شرح ذیل می خواند:          

  مظلوم حسینم  محروم حسینم         لب تشنه حسینم  دل خسته حسینم 

  و جهت نوحه خواندن آماده می شوند هرشب نوحه مربوط به همان شب توسط مادحین اباعبدا... خوانده می شود واکثر نوحه ها بنام نوحه خوان آن ماندگار است حاضران  در شبستان پس از تشکیل دو دسته کوچه مانند به سینه زنی می پردازند.پس از خواندن هرنوحه یکی از چاوشان به چاوشی می پردازد که معمولا یک بیت است که دربرگیرنده شرح وقایع عاشورا و کربلا است پس از خواندن هر مصرع  سینه زنان به رسم ادب سر خم نموده وذکریاحسین را می گویند.

هرکه دارد هوس کرببلا بسم ا.....       هرکه دارد بسرش شورونوابسم ا.....

نوحه (3)

فراش قضا زد به فلک خیمه ماتم                 درماه محرم

معمار قدر ریخت بنای الم و غم                     در ماه محرم

نیلی به سرافکنده در این ماتم عظما          این گنبد مینا

خم گشته به فردوس قد حضرت آدم           در ماه محرم

می گفت سلیمان جهان وارث ادریس           که ای حضرت بلقیس

برچشم مکش سرمه و بر زلف مده خم        در ماه محرم

گفتا به دل غمزده یوسف به زلیخا                  که ای شوخ شکرخا

بر تخت مزن تکیه چنین با دل بی غم            در ماه محرم

حوران بهشتی که به عیشند و دل شاد        خرسند به داماد

باید که سیه  جامه نمایند  فراهم                  در ماه محرم

------------------------------------------------------------------------------------------

(1)شبستان حسینیه و مسجدجامع زمستانی وتابستانی اردیب ازبناهای قدیمی بشمار می رود که کل مجموعه را در لفظ عامیانه میدان می گفتند که دارای سکوهای جداجدابوده و بانی آن مرحوم محمد رضا بیک زفرقندی(نیای نگارنده)می باشد. که تاکنون چندین مرحله توسط اهالی روستاتعمیرگردیده ودرحال حاضر مسقف است.

(2)از قدیم سرنوحه رایکی از پیرغلامان اباعبدا... می خوانده که جادارد در اینجا از مرحوم حاج حسین موبد یادنمود.در حال حاضرکربلایی مصیب جعفری  سرنوحه را می خواند.

(3)این نوحه سنتی درشب اول دهه محرم توسط مرحوم حاج حسین ثابتی(نیای نگارنده) خوانده می شد.

منبع:سوگنامه اُردیب

نویسنده : عباس ثابتی : ۱۱:٤۸ ‎ق.ظ ; ۱۳٩٢/۸/۱٤
Comments نظرات () لینک دائم

آداب عزاداری سالار شهیدان ویارانش در اردیب (قسمت پنجم)

پس از مراجعت از روستای آبگرم ،اقامه نماز جماعت وصرف ناهارسرسفره اباعبدا... بعدالظهر روز عاشورا با نواختن صدای طبل و چاووشی پیاپی مردم برای عزیمت به سوی مزار اهل قبور و نوحه سرایی بر سرگودال  قتلگاه (1) فراخوانده می شوند. پس از اجتماع مردم در میدانگاه حسینیه علمداران با بر دوش نهادن علمها و در حالیکه مادحین به صورت دسته جمعی نوحه:

چه کربلاست امروز                چه پربلاست امروز

سر حسین مظلوم                 ازتن جداست امروز

را می خوانند، به سوی قبرستان حرکت می کنند. پس از خواندن هر بند جمعیت عزادار به تکرار بند اول می پردازد و هر پنجاه قدم یک چاووشی انجام می دهند. این نوحه با نوا و سوز لهجه محلی چنان خوانده می شود که تمام حاضرین منقلب شده و گریان می گردند. تا به گودال قتلگاه در کنار مقبره می رسند. در آنجا طبق روال نوحه:

فرمودحسین باشمر لعین بین حال پریشانم را                       بین دیده گریانم را

ازسوزعطش کبابم لب تشنه مبرسرم را (2)

خوانده می شود و پس از آن نوحه شور حسین حسین :

شهیدکربلاحسین     غریب وبینوا حسین

سرش زتن جداحسین بی یارواقرباحسین

خوانده می شود. پس از آن، از همانجا و به ترتیب به سر خاک در گذشتگان سال نگذشته رفته و بر سر خاک وی نوحه ای را جهت آمرزش وی خوانده و برای غفرانش دعا می نمایند.

بر روی تمام قبور، نانهای محلی، کماچ، شیرینی، خرما، انار میوه، باقلا و ... برای پذیرایی فراهم است که خیرات می شود. پس از خواندن فاتحه و نوحه سرایی بر سر قبور جهت ادای احترام بر سر خاک نمادین شهدای مقدس (3)که اصالتا از جوانان این روستا بوده اند، می روند و سرانجام با احترام هر کدام از علمداران به اتفاق دیگر بستگان بر سر خاک یکی از بستگان رفته و رخت از تن علم برمی دارند و رخت ها را در بقچه ای می پیچند. سپس علم سیاه پوش را بر دوش گرفته و به سوی شبستان حسینیه به حرکت در می آیند. عزاداران و سینه زنان نیز با خواندن نوحه:

جوانان بنی هاشم بیایید      علی را بر در خیمه رسانید

به صورت دسته جمعی و بر سر زنان به سوی حسینیه حرکت می کنند و در خاتمه سوگواران در مراسمی که جهت تسلیت و آمرزش متوفیان سال گذشته در شبستان حسینیه  منعقد می باشد حضور بهم رسانده و با عرض تسلیت به آنها و سخنرانی روحانی و طلب آمرزش برای درگذشتگان مراسم روز عاشورای حسینی به پایان می رسد.

جهت یادی از گذشتگان وشادی روحشان نام چندتن ازپیرغلامان، ذاکران وچاووشان اباعبدا... روستای اردیب راذکر مینمایم.

ذاکران: کربلایی محمدآقابیک وحسن آقابیک زفرقندی(ثابتی)، ،احمد(حاج آقا)وحاج حسین ثابتی ، حاج عباس محتشم،حاج قاسم ثابتی ،کربلایی غلامرضاموبد،حاج قاسم محتشم ،کربلایی موسی محتشم ،کربلا یی محمد رفیع ،کربلایی محمد موبد، شیر محمدشیخ ، حاج سیف ا..ثابتی ، موسی و حاج حسین موبد.

چاووشان: شیخ محمد شاه رضا(پاریاب) ،عباس آذر،حسین محتشم،رحمت اله موبد،حاج محمدجعفرمحتشم.

-------------------------------------------

1- محلی در بالای قبرستان (مزار)می باشد که نماد قتلگاه بوده واز قدیم در آنجا نوحه شروع مراسم را می خواندند.

2- درقدیم توسط مرحوم کربلایی محمدآقابیک زفرقندی وسپس توسط فرزندش حاج حسین ثابتی و در حال حاضر علی اصغرثابتی خوانده می شود.

3-روستای اردیب مفتخراست دردوران دفاع مقدس پنج شهیدراکه اصالتا اردیبی هستندرافدای مام وطن وانقلاب نموده است:1-شهید احمد  ثابتی فرزند حاج اسماعیل   2- شهید احمدثابتی فرزند حاج اسدا...    3- مفقودالاثر اسماعیل فریدونی فرزند جلیل  4- شهید ابراهیم فریدونی  فرزندمحمد     5-شهید علی محتشم فرزند حاج محمدجعفر 


آداب عزاداری سالار شهیدان ویارانش در اردیب (قسمت چهارم )

 

شب دهم

شب دهم محرم الحرام مصادف با شب عاشورای حسینی شبی است که شور و شین دیگری بر روستا حکم فرماست. ماتم سراسر اردیب را فرا می گیرد و شعرها و نوحه های سنگین تروپرسوزوگدازتری خوانده می شودنوحه های قدیمی امشب:

آشوب به هم زد همه ذرات جهان را              کامشب شب قتل است

امشب شب شام غریبان حسین است      ...             

امشب شهادتنامه عشاق امضا می شود       ...

امشب شب قتل حسین شاه شهیدانست   زینب پریشان است

اهالی روستا در این شب تا نیمه های شب سینه زنی می کنند تا صبح علی الطلوع سینه زنی وعزاداری می کنند..

با نمایان شدن سپیده دم، پس از ختم زیارت عاشورا عزاداران نوحه صبح رو سیه را می خوانند:

ای صبح رو سیه به چه رو می شوی سپید       

امروز حسین تشنه لبان می شود شهید (١)

پس از آن با اقامه نماز جماعت عزاداران خود را برای عزیمت به سوی مرقدشاهزاده  ابراهیم (٢) در آبگرم آماده می نمایند. سالیان پیش روز عاشورا نیز به دید و بازدید هیئتهای عزادار روستاهای مجاور می رفتند، اما چندین سال است که جهت عرض تسلیت و اقامه عزاداری به خدمت امامزاده ابراهیم می روند.

با طلوع آفتاب اهالی اردیب  در محلی به نام میدان ولیعصر که میدانگاه اصلی روستاست، جمع شده و با حمل علمها و پرچم ها با سلام و صلوات راهی قریه آبگرم می شوند. در نزدیکی آن توقف و با گسیل هیئت عزاداران بصورت دسته زنجیرزنی نوحه کنان وارد محوطه مبارکه امامزاده شاهزاده  ابراهیم(ع) می شوند. (٣)پس از ورود هیئت زنجیرزنی،زنان همراه در دور صحن نشسته و دسته عزاداری وارد صحن می شود. سپس یکی از اهالی آبگرم نوحه خوانی نموده و پس از آن با چاووشی و نوحه سرایی اردیبیها وسرانجام  سخنرانی روحانی روستا  در زمینه واقعه عاشورا مراسم اتمام یافته و همراهان پس از زیارت آبگرم را ترک کرده و به اردیب می روند. پس از مراجعت به اردیب  و اقامه نماز جماعت ظهر در حسینیه از آنها پذیرایی می شود.

------------------------------------------------------------------------------

١-این نوحه در اواخر توسط مرحوم کربلایی محمدموبد خوانده می شد.

٢-امامزاده ابراهیم واجب التعظیم وفرزند امام موسی الکاظم (ع)وبرادر امام رضا(ع)می باشد.

٣-این امامزاده چند سالی است که در حال بازسازی می باشد. محوطه آن دارای حجره های مجزا بوده و خادم آن درقدیم  حاج علی آقا آخوند و همسرش سرور شمسایی (معروف به سروی) که چهره اش هنوز در ذهنم ماندگاراست  و سپس فرزندش مرحوم نجم الدین غفور بوده است.


آداب عزاداری سالار شهیدان ویارانش در اردیب (قسمت سوم)

اردیب نگین کویراردیب نگین کویراردیب نگین کویر

شب پنجم محرم الحرام، شب علم نام دارد. در اردیب سه علم وجود دارد(١) که علمداران آن را پشت به پشت و به صورت موروثی حمل می کنند. علمداران در عصر روز چهارم محرم علمها رابه پامی کنند. علم ازمیله بلند چوبین می باشد که بدنه آن را پارچه سیاهرگی پوشانده و بر بالای آن پارچه های رنگین و ملون آویزان است که زنان روستا آن را به عنوان رخت علم نذر کرده اند و برسرآن پنجه فلزی مزین به آیات قران نصب می شود. علمها را در مقابل سرشیر (2) باشکوه فراوان اسپند دودکردن، فرستادن سلام و صلوات و چاووشی لباس پوشانده و باهمراهی عزاداران ،ازآنجاحرکت وباگذراز سابات(3) به سوی شبستان حسینیه توسط علمداران حرکت داده می شودوپس از گرداندن آن وخواندن: (این علم ازکیست که بی صاحب است      صاحب آن کشته ویاغائب است ...) علمهارا درگوشه ای از  سابات قدیمی حسینیه در برابر مسجد جامع قدیمی قرار می دهند و در آن شب اهالی روستا در زمان ورود به شبستان حسینیه به زیارت علمها رفته و با گره زدن گوشه ای از رخت علم نذر و طلب حاجت می کنند. درآن شب پس از ورود دسته زنجیرزنی به میدانگاه حسینیه، علمداران علمها را داخل شبستان برده و تا عصر روز تاسوعا در آنجا قرار می دهند. فقط زمانیکه برای عرض تسلیت یا بدرقه دسته جات عزاداری روستاهای مجاور می روند، به احترام عزاداران آنها را حمل می نمایند.

روز پرسه

روز تاسوعای حسینی(4)  مصادف با نهم محرم الحرام به روز پرسه زنی(5) معروف است. در صبح این روز طبق روال سالیانه هیئت عزاداران اردیب جهت عرض تسلیت ماتم سیدالشهداء به اهالی روستای ایراج، به آن روستا می رود که این عمل بصورت دید و بازدید می باشد که موجب وفاق و همدلی بیشتر نیز می گردد.(6) پس از بازگشت و ادای فریضه نماز جماعت ظهر وعصر، پرسه زنی علمداران و همراهان آنها شروع می شود. سه علمدار جلو و مادحین بصورت دسته جمعی  با خواندن دوازده بند محتشم کاشانی (بازاین چه شورش است که درخلق عالم است ...)آنها را مشایعت می کنند. از میدانگاه حسینیه حرکت را آغاز می نمایند و به درب خانه یک یک اهالی رفته و علم گردانی می کنند. پس از رسیدن به درب منزل، اهالی خانه با اسپند دود کردن و فرستادن سلام و صلوات به پیشواز علمداران و مادحین آمده و از آنها پذیرایی می کنند. اهل خانه جهت تبرک و شفا بنابر آداب و رسوم،با گذراندن آب از روی دسته علم بطوریکه با دست راست یک کاسه آب را که از قبل آماده کرده اند بر روی دسته پنجه فلزی علم ریخته و با کاسه دیگری که در دست چپ دارد، آن را جمع آوری و جهت تبرک به کودکان و اهالی خانه می دهد. و در آخر یکی از سالمندان که اشنایی کامل به اصل و نسب،نیاکان اهالی اردیب دارد به دعاگویی و طلب مغفرت و سلامت برای تک تک افراد ان خانه نموده و همراهان آمین گویان پاسخ می دهند. در آخر اهل خانه نذری خود را به علمداران می دهند که در قدیم به علمداران پنبه و به مادحین نان و ... می دادند ولی هم اکنون به صورت نقد پرداخت می شود که برای حسینیه هزینه می گردد. همانطور که بیان گردید به درب تک تک خانه های روستا می روند و علم را می گردانند .این عمل نشانه اقامه ماتم سالار شهیدان و نوعی خبر داری مردم است.

در مسیر راه علمداران و عزاداران ،درمقابل خانه هایی که در طول سال گذشته عزیزی را از دست داده اند و به زبان عامیانه "سال نگذشته" می باشند توقف و در آنجا باخواندن نوحه و چاووشی عرض تسلیت گفته و صاحب خانه نیز از آنها با چای و شیرینی پذیرایی می نماید.این کار تا دمادم غروب آفتاب ادامه می یابد تاعلمهارا به درب تمام خانه ها برده و بگردانند . پس از آن علمها را به میدانگاه حسینیه برده و با سلام  و صلوات بر محمد و آل محمد آنها را در جای خود قرار می دهند.

 ---------------------------------------

1-سه عددعلم بوده بنام مرحومان :1-محمدباقرمحتشم 2-موسی موبد 3-حاج یدا...جعفری که هم اکنون نیز این علمها نسل به نسل توسط فرزندانشان برداشته می شود.

2-سرشیرمکانی است که درمجاورت آب انبارقدیمی روستای اردیب واقع شده است ودارای حدودآ60 پلکان می باشد که درانتهای آن شیرآبی وجودداردکه منبع آن آب انباراست.

3-محل گذر عمومی مسقف می باشد. حسینیه روستای اردیب از چهارسمت به سابات منتهی می گردیده است که هم اکنون دو سابات آن پابرجامی باشدوقسمت پشت شبستان باغچه بوده است که هم اکنون ازبین رفته ومسکونی می باشد..

4- در قدیم برای صبح روز تاسوعا اهالی روستای اردیب به طبخ حلیم نذری می پرداختند و میزان آن بقدری بوده است که حتی از روستاهای مجاور نیز برای گرفتن حلیم نذری به اردیب می آمدند.بانی آن مرحوم کربلایی محمدآقابیک زفرقندی(نیای نگارنده) بوده که از عواید محصول مزرعه حجرگ تامین می شده است ونسل به نسل تاکنون طبخ می شود..  

5-پرسه زدن :اقامه عزاوماتم نمودن،دوره گردی کردن.

6-جهت دید و بازدید بین روستاهای مجاور هیئت عزاداران اردیب در عصر روز هشتم محرم الحرام نیز میزبان عزاداران روستای گرمه می باشد.


آداب عزاداری سالار شهیدان ویارانش در اردیب (قسمت دوم)

آداب عزاداری سالار شهیدان ویارانش در اردیب (قسمت دوم)

اردیب نگین کویر

 همانطورکه گفته شدپس از آخرین نوحه درهرشب چاووشی انجام وسپس سرنوحه خوان با خواندن پاره لختهایی که درآنجا به ذکرحسن،حسین معروف است شورپایانی مراسم رامی خواند که در هر بندذکر یاحسین راحاضران تکرارمی کنند:

علی اصغر   حسین  -  چوماه انور   حسین   -   حسین ببردش     حسین 

   بسوی میدان    حسین   -      که تاخورد آب  حسین  - زکین لعینی   حسین 

 بزدیکی تیر     حسین   به حلق آن طفل     حسین که خون روان شد  حسین 

 زحلق آن طفل  حسین    به ماتم رسول ا....   حسن حسین

 که ذکر حسن   حسین  ده بار گفته می شود  و پس از آن به نیت پنج تن پنج مرتبه ذکر یاحسین   گفته می شودوسرنوحه خوان بالعن دشمنان امام حسین (ع)ویارانش برای حاضران در مجلس دعا می کند:

برکوفیان بی وفا لعنت باد -برشمرلعین بی حیالعنت باد -این جمع که حاضرند از پیروجوان

هریک شرف یافته در ملک مکان - یارب همه را بلای بد درگذران.

ازجهت عزاداران اباعبدا....بخوانیدفاتحه مع الصلوات.

پس از آن سخنرانی ودرخاتمه مراسم  باخواندن زیارت نامه پایان می یابد.


آداب عزاداری سالار شهیدان ویارانش درروستای اردیب(قسمت اول)

اول محرم: آغاز سال هجری قمری

آداب عزاداری سالار شهیدان ویارانش در اردیب

برآنم تادر این دهه محرم الحرام بطور مختصر هر روز گوشه ای از آداب سوگواری در ایام محرم در روستایمان اردیب را به معرض دید شما عزیزان قراردهم .

اردیب همانند سایرنواحی منطقه کویردارای  مردمی متدین ودین مدار بوده ونسبت به برپایی واقامه عزای اهل بیت بالاخص سالار شهیدان احترام وارادت خاصی قائلند بطوریکه تمام اهالی روستا یکپارچه به تکاپوجهت برگزاری مراسم سوگواری برپامی خیزند وازکوچک تا بزرگ به نوبه خود تلاش میکنند.ازچندروزبه آغاز محرم شوروحال عاشورایی وعجیبی در روستابرپاست وباسیاه پوش کردن شبستان حسینیه ومسجدصاحب الزمان ومعابرعمومی ونصب پرچم مشکی برسردرخانه هابه پیشوازماه پیروزی خون بر شمشیر می روند.

شب اول محرم اهالی به شبستان حسینیه(1) می روند وباخواندن زیارت عاشورا، اشعار محتشم ،مرثیه ونوحه به عزاداری اباعبدا...الحسین می پردازندهرشب نوحه های مختص همان شب را ذکر میکننددرزمان قدیم ازشب اول چراغی رابرروی برجک موجود در حسینیه بنام کلک قرارمیدادندبرای روشنایی آن زمین موقوفه ای وجودداردکه بمدت ده شب این چراغ راروشن می دارند.

پس از اجتماع عزاداران در شبستان حسینیه سرنوحه رایکی از پیرغلامان اباعبدا...

(2)می خواندومردم رابرای اقامه عزاداری بشرح ذیل فرامی خواند : 

بارالها نشودلال به هنگام ممات ،هرزبانی که فرستدبه محمدصلوات .

پس ازآن دست به دعابرمیدارد:

      از برای سبب تعجیل در خروج و ظهور امام ثانی عشر فرمان  فرمای قضاوقدر،شعشه افروز شمس وقمر،لمعه اوج هل اتی ،خورشید آسمان قل لا اسئلکم علیه اجرا ،الی المودة فی القربی، آن امیری که نه یارآمده،زورروزمصاف ،شیردربیشه پلنگ درکوه ، سیمرغ درقاف ، آنکه چون تیربرکشدزغلاف ،لرزه برافتدبه هفت قله قاف،  آنکه چون برگ  از شجرریزد ،زیرتیغش عدوبه روز مصاف ، نایب مرتضی علی باشد   نونهال ریاض عبدمناف ،بنام حضرت صاحب العصروزمان ، خلیفة الرحمن، شریک القران وامام الانس والجان، عجل ا...تعالی فرجه  ،خداوندظهورآن حضرت رامعجل ونزدیک بگرداند.

حاضران به احترام حضرت قیام نموده وسرنوحه رابه شرح ذیل می خواند:           

  مظلوم حسینم  محروم حسینم         لب تشنه حسینم  دل خسته حسینم 

  و جهت نوحه خواندن آماده می شوند هرشب نوحه مربوط به همان شب توسط مادحین اباعبدا... خوانده می شود واکثر نوحه ها بنام نوحه خوان آن ماندگار است حاضران  در شبستان پس از تشکیل دو دسته کوچه مانند به سینه زنی می پردازند.پس از خواندن هرنوحه یکی از چاوشان به چاوشی می پردازد که معمولا یک بیت است که دربرگیرنده شرح وقایع عاشورا و کربلا است پس از خواندن هر مصرع  سینه زنان به رسم ادب سر خم نموده وذکریاحسین را می گویند.

هرکه دارد هوس کرببلا بسم ا.....       هرکه دارد بسرش شورونوابسم ا.....

نوحه (3)

فراش قضا زد به فلک خیمه ماتم                 درماه محرم

معمار قدر ریخت بنای الم و غم                     در ماه محرم

نیلی به سرافکنده در این ماتم عظما          این گنبد مینا

خم گشته به فردوس قد حضرت آدم           در ماه محرم

می گفت سلیمان جهان وارث ادریس           که ای حضرت بلقیس

برچشم مکش سرمه و بر زلف مده خم        در ماه محرم

گفتا به دل غمزده یوسف به زلیخا                  که ای شوخ شکرخا

بر تخت مزن تکیه چنین با دل بی غم            در ماه محرم

حوران بهشتی که به عیشند و دل شاد        خرسند به داماد

باید که سیه  جامه نمایند  فراهم                  در ماه محرم

------------------------------------------------------------------------------------------

(1)شبستان حسینیه و مسجدجامع زمستانی وتابستانی اردیب ازبناهای قدیمی بشمار می رود که کل مجموعه را در لفظ عامیانه میدان می گفتند که دارای سکوهای جداجدابوده و بانی آن مرحوم محمد رضا بیک زفرقندی(نیای نگارنده)می باشد. که تاکنون چندین مرحله توسط اهالی روستاتعمیرگردیده ودرحال حاضر مسقف است.

(2)از قدیم سرنوحه رایکی از پیرغلامان اباعبدا... می خوانده که جادارد در اینجا از مرحوم حاج حسین موبد یادنمود.

(3)این نوحه سنتی درشب اول دهه محرم توسط مرحوم حاج حسین ثابتی(نیای نگارنده) خوانده می شد.